Blikvanger als gegoten uit één stuk

Gedetailleerde planning en praktische uitvoering van een unieke wenteltrap

De bouw van een unieke wenteltrap met hoge eisen aan het zichtbeton in Stuttgart werd tot in detail gepland en uitgevoerd.

Met de ontwikkeling van moderne betonformules en bekistingen van verschillende materialen is het mogelijk geworden hoge, filigrane en dicht gewapende constructiedelen met hoge kwaliteit te storten. Bij zichtbeton speelt, naast de keuze van de geschikte materialen, niet in de laatste plaats ook de coördinatie van alle betrokken partijen een belangrijke rol. Om architecten, opdrachtgevers, ontwerpers en bouwondernemingen een uniforme voorstelling te geven, dienen vormgevende kenmerken als vorm, textuur, kleur, voegen enz. van te voren zo nauwkeurig mogelijk te worden gedefinieerd.

Planbaar? Natuurlijk!

Om het latere uiterlijk duidelijk te definiëren en uniforme procedures voor de planning te creëren, hebben internationale verenigingen en organisaties hun eigen richtlijnen ontwikkeld. De Duitse vereniging “Deutscher Beton- und Bautechnik Verein e.V.” (DBV) heeft een eigen brochure gemaakt die belangrijke informatie bevat. In andere landen probeert men met vergelijkbare richtlijnen hetzelfde doel te bereiken. De onderverdeling van de DBV in vier zichtbetonklassen (SB1 t/m SB4) geeft een overzicht van de eisen van laag tot hoog en van de daarbij behorende kenmerken. Als er speciale eisen worden gesteld aan de vormgeving – bijv. bij de bouw van voorgevels of representatieve bouwdelen – dan geeft de DBV het advies om het gewenste zichtbetonresultaat vast te leggen aan de hand van een proefoppervlak. Op die manier kan de bereikbare kwaliteit in reële omstandigheden op het bouwterrein worden bepaald.

Betonnen slang in scene gezet

Architecten gebruiken zichtbeton bij het ontwerpen van nieuwe bouwprojecten vaak ook heel vakkundig als vormgevend element. De tenuitvoerlegging van de strengere eisen van de kant van de bouwondernemingen vereist ervaring en veel tact. Dit is het geval met het nieuwe gebouw voor de “Fakultät der Dualen Hochschule Baden­Württemberg (DHBW)” in Stuttgart. Het licht dat door een gewelfde glazen koepel naar binnen valt, zorgt voor een spectaculair decor voor het aantrekkelijke atrium. Een echte blikvanger is de unieke wenteltrap die zich schuin omhoog slingert van verdieping naar verdieping. De wenteltrap verbindt de zes verdiepingen met elkaar en werd uitgevoerd in zichtbeton van de hoogste klasse SB4. Naast de veeleisende geometrie werden er ook buitengewone eisen gesteld aan de betonresultaten. Deze moeten bijzonder gelijkmatig zijn en een uniforme kleurtint hebben, alsmede minimale constructievoegen.

Als uit één stuk gegoten

Het bureau voor speciaal ontwerp van MEVA was verantwoordelijk voor de bekistingsplanning. Hier werkt het team rond Jochen Moosmann, die erop wijst dat de gedetailleerde planning voornamelijk handwerk is. “De bekisting bestaat uit losse volume-elementen die we eerst driedimensionaal moeten ontwerpen en vervolgens weer moeten opsplitsen, zodat elke bocht en elke hoek precies in elkaar past”, aldus Moosmann. Om dit te realiseren, was het in dit geval nodig een voeg te integreren tussen de helling en de balustrade, die goed past bij het totaalbeeld van de trap.

Visies verwezenlijken

Uitgevoerd met wit beton en volgens de specificaties van de klasse zichtbeton SB4, lijkt de statige trap uit één stuk te bestaan. Om bij een dergelijke lichte kleurschakering een gelijkmatige tint te krijgen, adviseert de DBV de geometrie van het bouwdeel zodanig te plannen dat alles kan worden gestort in een simpele en vlotte stortfase. Complexe geometrieën moeten worden voorkomen zodat centerpennen in de bekisting gelijkmatig kunnen worden aangedraaid. Bij een gedraaide vorm is dat natuurlijk heel moeilijk.

“In dat geval zijn wij gebonden aan de vastliggende vorm en denken wij er over na hoe wij die vorm het best in losse onderdelen kunnen storten, hoe wij ze ondersteunen, verankeren en weer ontkisten.” Dat is de reden waarom de helling en de balustrade van de trap apart bekist zijn. Op de vlakke bekisting van de helling rustte slechts een geringe druk van het verse beton, zodat de maatnauwkeurigheid ook zonder centerpennen gegarandeerd was. Dankzij centerpennen boven en onder de balustrade bleef ook de balustrade vrij van centerpengaten.

De vorm behouden

Aangezien de afzonderlijke trappen boven de verdiepingen uitsteken en ten opzichte van elkaar verschoven zijn, was een holistisch concept nodig om de afzonderlijke onderdelen te ondersteunen. Het team van het gerenommeerde bouwbedrijf Ed. Züblin AG bouwde meerdere platforms met het ondersteuningssysteem MT 60 van MEVA om de speciale bekisting nauwkeurig te ondersteunen. Dankzij een gedetailleerde planning van de afzonderlijke onderdelen kon deze vervolgens bijna even gemakkelijk worden opgebouwd als de ondersteuning zelf. “MEVA heeft echt goed werk geleverd,” was de feedback van de projectleiding. De bestanddelen van de speciale bekisting werden exact op de millimeter gepland en aan de hand van een bouwplan van opschriften voorzien om de opbouw te vereenvoudigen. De ondersteuning MT 60 overtuigde opnieuw door zijn eenvoudige montage – zonder gereedschap, liggend of staand, en met lichte afzonderlijke onderdelen van maximaal 15 kg.

Aanbevolen producten:

• Speciale bekisting

• Ondersteuningsplatforms MT 60

Bouwbedrijf:
Ed. Züblin AG, Bereich Stuttgart (D)

Project:
Duale Hochschule Baden-­Württemberg (DHBW), Fakultät Technik, Stuttgart, Deutschland

Opdrachtgever:
Vermögen und Bau Baden-Württemberg, Schwäbisch Gmünd (D)

Architecten:
3XN, Wenzel + Wenzel

Planning en begeleiding:
MEVA Schalungs-Systeme GmbH, Haiterbach (D)